บทนี้ช่วยให้คุณ

• เข้าใจว่าคริปโตต่างจากเงินในบัญชีธนาคารอย่างไร
• เข้าใจบทบาทของบล็อกเชนในการตรวจสอบธุรกรรม
• แยก Coin กับ Token
• รู้จัก Bitcoin, Ethereum และ Stablecoin
• แยกการซื้อเหรียญ หน่วยลงทุน และสัญญา CFD
• เข้าใจว่ากระเป๋าคริปโตเก็บอะไร และใครควบคุมสินทรัพย์

คริปโต หรือ Cryptocurrency คือสินทรัพย์ดิจิทัลที่ใช้วิทยาการเข้ารหัสช่วยยืนยันสิทธิในการทำธุรกรรม โดยสินทรัพย์อย่าง Bitcoin และ ETH บันทึกข้อมูลผ่านเครือข่ายบล็อกเชน แทนการให้ธนาคารแห่งเดียวเป็นผู้ดูแลบัญชีของทั้งระบบ

แม้คำว่า Cryptocurrency มักแปลว่า “สกุลเงินดิจิทัล” แต่คริปโตแต่ละชนิดไม่ได้ทำหน้าที่เหมือนเงินทั้งหมด บางชนิดใช้รับส่งมูลค่า บางชนิดใช้จ่ายค่าธรรมเนียมเครือข่าย และบางชนิดออกแบบให้รักษามูลค่าใกล้สินทรัพย์อ้างอิง

ก่อนดูว่าเหรียญใดราคาขึ้นหรือลง จึงควรเริ่มจากสองคำถาม: สินทรัพย์นั้นใช้ทำอะไร และสิ่งที่คุณกำลังซื้อให้สิทธิอะไรกับคุณ?

บทนี้เป็นพื้นฐานของเส้นทางความรู้คริปโต ช่วยให้คุณแยกเงินในบัญชีออกจากคริปโต รู้จักคำศัพท์สำคัญ และเข้าใจความต่างระหว่างการซื้อเหรียญกับการซื้อผลิตภัณฑ์ที่อ้างอิงราคาเหรียญ

คริปโตต่างจากเงินในบัญชีธนาคารอย่างไร?

ยอดเงินบาทในแอปธนาคารกับยอด Bitcoin ในแอปซื้อขายอาจดูคล้ายกัน เพราะต่างก็เป็นตัวเลขบนหน้าจอ แต่ตัวเลขเหล่านั้นอ้างอิงสินทรัพย์และระบบบันทึกข้อมูลคนละแบบ

เงินบาทในบัญชีเป็นเงินฝากที่ธนาคารบันทึกไว้ให้คุณ ส่วน Bitcoin ใช้เครือข่ายคอมพิวเตอร์ตรวจสอบธุรกรรมตามกติกาของระบบ โดยไม่ต้องให้ธนาคารเป็นผู้อนุมัติการโอนบนเครือข่ายแต่ละรายการ การทำงานของ Bitcoin

อย่างไรก็ตาม การซื้อ Bitcoin ผ่านแพลตฟอร์มไม่ได้แปลว่าคุณควบคุมเหรียญบนเครือข่ายด้วยตนเองแล้ว หากฝากไว้กับผู้ให้บริการ ยอดที่เห็นอาจเป็นยอดในระบบบัญชีของแพลตฟอร์ม คุณยังต้องอาศัยบริการนั้นในการถอนหรือโอนออก

จึงควรแยกสองเรื่องออกจากกัน: เครือข่ายของสินทรัพย์ทำงานอย่างไร และคุณใช้ช่องทางใดเข้าถึงสินทรัพย์นั้น

Blockchain เกี่ยวข้องกับคริปโตอย่างไร?

Blockchain หรือบล็อกเชน คือระบบบันทึกข้อมูลที่จัดรายการเป็นกลุ่มเรียกว่า “บล็อก” และเชื่อมบล็อกเข้าด้วยกันด้วยวิธีทางวิทยาการเข้ารหัส

ในเครือข่ายอย่าง Bitcoin คอมพิวเตอร์ที่เรียกว่า โหนด (Node) ช่วยตรวจสอบข้อมูลตามกติกาของระบบ เช่น ธุรกรรมมีสิทธิใช้จ่ายเหรียญส่วนนั้นหรือไม่ และพยายามใช้เหรียญเดิมซ้ำหรือไม่

หากคุณโอน Bitcoin จากกระเป๋าที่ดูแลเอง ภาพรวมจะเป็นดังนี้:

1. กระเป๋าสร้างและลงนามธุรกรรม เพื่อยืนยันสิทธิในการใช้จ่าย
2. ส่งธุรกรรมให้เครือข่ายตรวจสอบ ว่าเป็นไปตามกติกาหรือไม่
3. ธุรกรรมถูกรวมในบล็อกที่เครือข่ายยอมรับ จึงได้รับการยืนยันบนบล็อกเชน

การกดส่งจึงไม่เท่ากับการได้รับการยืนยันแล้ว รายละเอียดและเวลาที่ใช้ขึ้นอยู่กับเครือข่ายและสภาวะในขณะนั้น คำอธิบายธุรกรรมและการยืนยันของ Bitcoin

คำว่า “เข้ารหัส” ในที่นี้ไม่ได้หมายความว่าทุกข้อมูลถูกซ่อนเป็นความลับ ตัวอย่างเช่น ประวัติธุรกรรมบนบล็อกเชนสาธารณะของ Bitcoin สามารถตรวจสอบได้ จึงไม่ควรเข้าใจว่าคริปโตทุกชนิดทำธุรกรรมโดยไม่มีใครมองเห็น

อีกประเด็นหนึ่งคือ การที่ระบบตรวจสอบธุรกรรมได้ ไม่ได้ยืนยันว่าโครงการหรือบริการทุกแห่งบนระบบนั้นน่าเชื่อถือ ความถูกต้องตามกติกาของเครือข่ายกับความน่าเชื่อถือของผู้ให้บริการเป็นคนละเรื่อง

Coin กับ Token ต่างกันอย่างไร?

ในทางเทคนิค คำสองคำนี้มักใช้แยกสินทรัพย์ตามความสัมพันธ์กับเครือข่าย

• Coin มักหมายถึงสินทรัพย์ประจำเครือข่าย เช่น BTC ของ Bitcoin และ ETH ของ Ethereum
• Token มักหมายถึงสินทรัพย์ที่สร้างขึ้นบนเครือข่ายที่มีอยู่แล้ว เช่น โทเคนที่สร้างผ่าน Smart Contract บน Ethereum

Smart Contract คือโปรแกรมบนบล็อกเชนที่ทำงานตามเงื่อนไขที่เขียนไว้ เมื่อมีการเรียกใช้งานที่เกี่ยวข้อง โปรแกรมเหล่านี้สามารถใช้กำหนดกติกาของโทเคนได้ ส่วนมาตรฐานอย่าง ERC-20 ช่วยให้โทเคนทำงานร่วมกับกระเป๋าและแอปที่รองรับได้สะดวกขึ้น มาตรฐานโทเคนของ Ethereum

ในชีวิตประจำวัน คนมักเรียกทั้ง Coin และ Token ว่า “เหรียญ” คุณจึงไม่จำเป็นต้องตัดสินจากชื่อเรียกเพียงอย่างเดียว แต่ควรหาคำตอบให้ได้ว่า:

• สินทรัพย์นี้อยู่บนเครือข่ายใด?
• ใช้ทำอะไร?
• ใครสามารถออกเพิ่มหรือเปลี่ยนเงื่อนไขได้?
• ผู้ถือได้รับสิทธิอะไร และต้องพึ่งพาใคร?

การแบ่ง Coin กับ Token ช่วยอธิบายโครงสร้างทางเทคนิค แต่ยังไม่ได้บอกคุณภาพหรือความเสี่ยงทั้งหมดของสินทรัพย์

Bitcoin, Ethereum และ Stablecoin คืออะไร?

ชื่อเหล่านี้มักปรากฏในข่าวคริปโต แต่ไม่ได้หมายถึงสิ่งที่ทำหน้าที่เหมือนกันทั้งหมด

Bitcoin และ BTC

Bitcoin เป็นชื่อของเครือข่าย ส่วน BTC เป็นสัญลักษณ์ของสินทรัพย์ประจำเครือข่ายนั้น ใช้รับส่งมูลค่าตามกติกาของระบบ

คุณอาจพบคำว่า “Bitcoin” ใช้เรียกทั้งเครือข่ายและตัวสินทรัพย์ จึงต้องดูบริบทของประโยคประกอบ

Ethereum และ ETH

Ethereum เป็นเครือข่าย ส่วน Ether หรือ ETH เป็นสินทรัพย์ประจำเครือข่าย

Ethereum รองรับ Smart Contract จึงนำไปใช้สร้างแอปพลิเคชันได้ เช่น บริการแลกเปลี่ยนสินทรัพย์และระบบโทเคน ส่วน ETH ใช้จ่ายค่าธรรมเนียมธุรกรรมบนเครือข่ายหลัก และมีบทบาทในระบบรักษาความปลอดภัยของเครือข่าย Ethereum และบทบาทของ ETH

Stablecoin เช่น USDT และ USDC

Stablecoin คือสินทรัพย์ที่ออกแบบให้รักษามูลค่าใกล้สิ่งอ้างอิง เช่น USDT และ USDC ซึ่งตั้งเป้ารักษามูลค่าใกล้ 1 ดอลลาร์สหรัฐต่อหน่วย กลไกที่ใช้รักษามูลค่าแตกต่างกันได้ เช่น การมีสินทรัพย์สำรองหรือหลักประกัน กลไกพื้นฐานของ Stablecoin

การตั้งเป้ารักษามูลค่าไม่ใช่การรับประกันว่าราคาซื้อขายจะเท่ากับสิ่งอ้างอิงทุกเวลา คุณยังต้องพิจารณาผู้ออก สินทรัพย์ที่รองรับ และเงื่อนไขการแลกคืน

สำหรับผู้อ่านที่คิดมูลค่าเป็นเงินบาท ยังมีอีกชั้นหนึ่งที่ต้องเข้าใจ: แม้ Stablecoin จะมีราคาใกล้ 1 ดอลลาร์ มูลค่าเมื่อคิดเป็นบาทก็เปลี่ยนได้ตามอัตราแลกเปลี่ยน

ตัวอย่างสมมติ หากถือ 100 หน่วย โดยแต่ละหน่วยมีค่าเท่ากับ 1 ดอลลาร์พอดี:

ตัวอย่างนี้ไม่รวมค่าธรรมเนียมและส่วนต่างราคาซื้อขาย แสดงให้เห็นว่า “ใกล้ 1 ดอลลาร์” ไม่ได้หมายถึง “คงที่เป็นเงินบาท”

คริปโตมีมูลค่าจากอะไร และทำไมราคาจึงผันผวน?

คริปโตแต่ละชนิดมีเหตุผลที่ทำให้คนต้องการถือแตกต่างกัน บางชนิดจำเป็นต่อการใช้เครือข่าย บางชนิดใช้ในบริการเฉพาะ และบางชนิดมีความต้องการซื้อจากความคาดหวังว่าจะขายต่อได้แพงขึ้น

การศึกษามูลค่าจึงควรแยกคำถามออกเป็นสามด้าน:

การใช้งาน: ใครต้องใช้สินทรัพย์นี้ และต้องใช้เพื่ออะไร?

อุปทาน: มีจำนวนเท่าไร ออกเพิ่มได้อย่างไร และใครมีอำนาจเกี่ยวข้อง?

ความต้องการซื้อ: เกิดจากการใช้งานที่ตรวจสอบได้ หรือเกิดจากความคาดหวังเป็นหลัก?

ราคาซื้อขายเปลี่ยนได้เมื่อผู้ซื้อและผู้ขายเปลี่ยนการประเมิน เช่น มีข่าวใหม่เกี่ยวกับโครงการ เกิดปัญหาความปลอดภัย หรือความนิยมลดลง สินทรัพย์แต่ละชนิดมีโครงสร้างและความเสี่ยงต่างกัน จึงไม่ควรใช้พฤติกรรมของ Bitcoin แทนคริปโตทั้งหมด ความแตกต่างและความผันผวนของสินทรัพย์คริปโต

การมีจำนวนจำกัดเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ราคาต้องสูงขึ้น หากความต้องการลดลง ราคาก็ลดลงได้ เช่นเดียวกับการที่โครงการมีผู้ใช้งานเพิ่ม คุณต้องดูต่อว่าผู้ใช้จำเป็นต้องซื้อหรือถือเหรียญนั้นด้วยหรือไม่

ขาดทุน 20% ต้องเพิ่มขึ้นเท่าไรจึงกลับทุน?

สมมติซื้อสินทรัพย์ด้วยเงินเต็มจำนวน 10,000 บาท ไม่ใช้เลเวอเรจ ไม่มีการซื้อเพิ่มหรือขายระหว่างทาง และไม่รวมค่าธรรมเนียม

หลังขาดทุน 20% ต้องเพิ่มขึ้น 25% จึงกลับมาที่เงินต้น เพราะฐานที่ใช้คำนวณเล็กลง

การเห็นราคาลดลงมากจึงยังไม่ได้บอกว่าซื้อแล้วจะกลับทุนได้ง่าย หรือราคาจะกลับไปจุดเดิมเมื่อไร

ซื้อคริปโตแล้ว คุณถืออะไรอยู่?

คำว่า “ลงทุนใน Bitcoin” อาจหมายถึงการซื้อสินทรัพย์หรือผลิตภัณฑ์คนละแบบ ความต่างนี้มีผลต่อสิทธิ วิธีเก็บรักษา และต้นทุนของคุณ

ผลิตภัณฑ์ซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ที่เรียกรวมว่า ETP อาจให้ผลตอบแทนอ้างอิง Bitcoin หรือ ETH แต่ผู้ลงทุนถือหลักทรัพย์ของผลิตภัณฑ์ ผลตอบแทนอาจต่างจากราคาเหรียญเพราะค่าธรรมเนียมและวิธีลงทุน คำอธิบายผลิตภัณฑ์ ETP ของ Investor.gov

ส่วน CFD หรือ Contract for Difference ให้กำไรขาดทุนจากส่วนต่างราคาตามสัญญา การใช้เลเวอเรจทำให้เปิดสถานะมูลค่าสูงกว่าเงินประกันที่วาง แต่กำไรขาดทุนอิงขนาดสถานะ จึงอาจขาดทุนเกินเงินประกันที่ใช้เปิดสถานะนั้นได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขและมาตรการคุ้มครองที่ใช้กับบัญชี กลไกและความเสี่ยงของ CFD

ก่อนซื้อจึงควรตอบให้ได้ว่า กำลังซื้อเหรียญ ซื้อหน่วยลงทุน หรือเปิดสัญญาอ้างอิงราคา บทนี้ใช้แหล่งต่างประเทศอธิบายกลไก ไม่ได้ยืนยันว่าผลิตภัณฑ์ทุกแบบเปิดให้ผู้ลงทุนไทยใช้ได้ภายใต้เงื่อนไขเดียวกัน

กระเป๋าคริปโตเก็บอะไร และใครเป็นคนควบคุม?

กระเป๋าคริปโตไม่ได้เก็บเหรียญเป็นไฟล์อยู่ในโทรศัพท์เหมือนการเก็บรูปภาพ แต่ช่วยจัดการข้อมูลที่ใช้เข้าถึงและทำธุรกรรมกับสินทรัพย์ซึ่งมีข้อมูลอยู่บนเครือข่าย

คำสำคัญสองคำคือ:

• Private Key: กุญแจลับที่ใช้ลงนามเพื่ออนุมัติธุรกรรม
• Seed Phrase: ชุดคำที่กระเป๋าหลายประเภทใช้กู้คืนกุญแจและการเข้าถึงกระเป๋า

หากดูแลกระเป๋าเอง คุณต้องรักษาข้อมูลเหล่านี้ หากผู้อื่นได้ไป อาจนำไปใช้เข้าถึงสินทรัพย์ได้ และหากสูญเสียทั้งช่องทางเข้าถึงกับข้อมูลกู้คืน ก็อาจกู้สินทรัพย์กลับมาไม่ได้

หากฝากกับผู้ให้บริการ ผู้ให้บริการเป็นผู้จัดการกุญแจที่เกี่ยวข้อง คุณจึงต้องตรวจความน่าเชื่อถือ การดูแลทรัพย์สิน และเงื่อนไขถอนด้วย การฝากให้ผู้อื่นดูแลเป็นการเปลี่ยนรูปแบบความรับผิดชอบและความเสี่ยง ไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงหายไป พื้นฐานการเก็บรักษาคริปโตของ Investor.gov

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับคริปโต

ต้องซื้อ Bitcoin เต็มหนึ่งเหรียญหรือไม่?

ไม่จำเป็น Bitcoin แบ่งเป็นหน่วยย่อยได้ โดย 1 BTC เท่ากับ 100 ล้าน Satoshi ส่วนยอดซื้อขั้นต่ำขึ้นอยู่กับบริการที่ใช้ หน่วยย่อยของ Bitcoin

เหรียญราคาต่ำกว่า แปลว่าถูกกว่าหรือไม่?

ยังสรุปไม่ได้ เพราะแต่ละเหรียญมีจำนวนหมุนเวียนต่างกัน

ตัวอย่างสมมติ เหรียญ A ราคา 1 บาท มีจำนวนหมุนเวียน 1,000 ล้านเหรียญ ส่วนเหรียญ B ราคา 100 บาท มีจำนวนหมุนเวียน 1 ล้านเหรียญ เมื่อนำราคาคูณจำนวนหมุนเวียน จะได้มูลค่าตลาดของ A เท่ากับ 1,000 ล้านบาท และ B เท่ากับ 100 ล้านบาท

A จึงมีราคาต่อหน่วยต่ำกว่า แต่มีมูลค่าตลาดสูงกว่า อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ยังไม่บอกว่าเหรียญใดมีมูลค่าเหมาะสมกว่า เราจะศึกษาวิธีอ่านขนาดตลาดในบท Altcoin และ Meme Coin

คริปโตทุกชนิดไม่มีตัวกลางใช่ไหม?

ไม่ใช่ ต้องพิจารณาทั้งตัวสินทรัพย์และบริการที่ใช้ สินทรัพย์บางชนิดมีผู้ออกหรือผู้ดูแลที่มีอำนาจสำคัญ และแม้เครือข่ายจะเปิดให้โอนโดยตรงได้ คุณก็อาจกำลังใช้บริการรับฝากที่เป็นตัวกลางอยู่

รู้จักคริปโตแล้ว จำเป็นต้องเริ่มซื้อทันทีหรือไม่?

ไม่จำเป็น คุณสามารถเรียนรู้ระบบ สิทธิ และความเสี่ยงก่อนตัดสินใจใช้เงินจริงได้ การเข้าใจคำศัพท์เป็นเพียงจุดเริ่มต้น ยังมีเรื่องกระเป๋า การโอน การหลอกลวง และเงื่อนไขบริการที่ต้องศึกษาต่อ

ตรวจความเข้าใจก่อนเรียนบทถัดไป

ลองตอบคำถามเหล่านี้ด้วยคำของตัวเอง:

• ยอดเงินบาทในบัญชีกับยอดคริปโตต่างกันอย่างไร?
• Blockchain เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบธุรกรรมอย่างไร?
• Ethereum กับ ETH เป็นสิ่งเดียวกันหรือไม่?
• การซื้อเหรียญต่างจากการซื้อผลิตภัณฑ์อ้างอิงราคาอย่างไร?
• หากฝากเหรียญไว้กับแพลตฟอร์ม ใครเป็นผู้ดูแลกุญแจ?
• ทำไมราคาต่อเหรียญต่ำจึงไม่ได้แปลว่าถูกกว่า?

บทถัดไป “Blockchain ทำงานอย่างไร” จะขยายภาพตั้งแต่การส่งธุรกรรม การตรวจสอบ ไปจนถึงการยืนยันข้อมูล เพื่อให้เข้าใจระบบเบื้องหลังคริปโตโดยไม่ต้องมีพื้นฐานเขียนโปรแกรม

บทเจาะลึกในบทที่ 1

บทหลักนี้เชื่อมกับบทเจาะลึกอีก 6 เรื่อง:

• Blockchain ทำงานอย่างไร
• Bitcoin คืออะไร
• Ethereum, ETH และ Smart Contract
• Altcoin, Meme Coin และการอ่านขนาดตลาด
• Stablecoin, USDT และ USDC
• คำศัพท์คริปโตสำหรับมือใหม่

แหล่งอ้างอิง

1. Bitcoin.org — Frequently Asked Questions
   อธิบายการทำงานของ Bitcoin การตรวจสอบธุรกรรม การยืนยันบนบล็อกเชน และหน่วยย่อย Satoshi
   อ่านแหล่งอ้างอิง
2. Ethereum.org — What is Ethereum?
   อธิบายความแตกต่างระหว่างเครือข่าย Ethereum กับสินทรัพย์ ETH รวมถึงบทบาทของ Smart Contract และค่าธรรมเนียมเครือข่าย
   อ่านแหล่งอ้างอิง
3. Ethereum.org — Token Standards
   อธิบายมาตรฐานโทเคนบน Ethereum และการทำงานร่วมกับแอปพลิเคชัน เช่น มาตรฐาน ERC-20
   อ่านแหล่งอ้างอิง
4. Ethereum.org — Stablecoins
   อธิบายแนวคิดของ Stablecoin สินทรัพย์อ้างอิง และกลไกที่ใช้รักษามูลค่า
   อ่านแหล่งอ้างอิง
5. Investor.gov — Crypto Asset Custody Basics for Retail Investors
   อธิบายกระเป๋าคริปโต Private Key, Seed Phrase และความแตกต่างระหว่างการดูแลสินทรัพย์เองกับการฝากผู้ให้บริการ
   อ่านแหล่งอ้างอิง
6. Investor.gov — Exchange-Traded Products (ETPs) Providing Exposure to Bitcoin and Ether
   อธิบายผลิตภัณฑ์ลงทุนที่อ้างอิง Bitcoin และ ETH ความผันผวน และความแตกต่างจากการถือเหรียญโดยตรง
   อ่านแหล่งอ้างอิง
7. ASIC Moneysmart — Contracts for Difference (CFDs)
   อธิบายกลไกสัญญาส่วนต่างราคา การไม่ได้เป็นเจ้าของสินทรัพย์อ้างอิง และผลของเลเวอเรจต่อกำไรขาดทุน
   อ่านแหล่งอ้างอิง

หมายเหตุ: แหล่งข้อมูลต่างประเทศใช้ประกอบคำอธิบายกลไก ไม่ได้ใช้ยืนยันสิทธิหรือเงื่อนไขผลิตภัณฑ์สำหรับผู้ลงทุนไทย ตัวเลขในตัวอย่างเป็นข้อมูลสมมติเพื่อการเรียนรู้