บทนี้ช่วยให้คุณ

• เข้าใจกลไกราคาและสภาพคล่อง
• แยกผลของดอกเบี้ยและค่าเงินบาท
• เข้าใจเลเวอเรจและการบังคับปิดสถานะ
• ฝึกอ่านข่าวจากเหตุการณ์ กลไก และหลักฐาน

ราคา Bitcoin และคริปโตขยับจากการซื้อขายของผู้ร่วมตลาด โดยมีสภาพคล่องเป็นตัวกำหนดว่าคำสั่งซื้อขายจะกระทบราคามากน้อยเพียงใด ส่วนดอกเบี้ย ข่าวเศรษฐกิจ กฎระเบียบ และเหตุการณ์ของแต่ละโครงการ เป็นปัจจัยที่ทำให้ผู้คนเปลี่ยนใจว่าจะซื้อ ขาย หรือถือไว้

เวลาราคาขึ้นหรือลงแรง เราจึงมักเห็นคำอธิบายหลายแบบสำหรับเหตุการณ์เดียวกัน บางข่าวบอกว่าเป็นผลจากธนาคารกลาง บางข่าวชี้ไปที่เงินลงทุนของสถาบัน ขณะที่อีกข่าวพูดถึงการบังคับปิดสถานะของผู้ใช้เลเวอเรจ

คำอธิบายเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องพร้อมกัน แต่การเกิดขึ้นในเวลาใกล้กันยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่าอะไรเป็นสาเหตุหลัก

บทนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจกลไกที่อยู่เบื้องหลังราคา และฝึกอ่านข่าวโดยแยกให้ออกว่า อะไรคือเหตุการณ์ที่ยืนยันแล้ว อะไรคือกลไกที่เป็นไปได้ และอะไรยังเป็นเพียงข้อสันนิษฐาน

1. ราคา Bitcoin เกิดจากการซื้อขายอย่างไร

ในตลาดที่ใช้ สมุดคำสั่งซื้อขาย หรือ Order Book ผู้ซื้อและผู้ขายจะเสนอราคาและจำนวนที่ต้องการซื้อขายไว้ เมื่อคำสั่งตรงกันจึงเกิดธุรกรรมขึ้น

ข้อมูลพื้นฐานที่พบในสมุดคำสั่งมีสองฝั่ง ได้แก่

• Bid: ราคาที่มีผู้เสนอซื้อ
• Ask: ราคาที่มีผู้เสนอขาย

ส่วนต่างระหว่างราคาเสนอซื้อสูงสุดกับราคาเสนอขายต่ำสุดเรียกว่า Spread

หากมีผู้ต้องการซื้อทันทีมากกว่าจำนวนเหรียญที่เสนอขายอยู่ ณ ราคาต่ำสุด คำสั่งนั้นอาจต้องซื้อส่วนที่เหลือจากระดับราคาที่สูงขึ้น ในทางกลับกัน คำสั่งขายขนาดใหญ่อาจต้องจับคู่กับราคาเสนอซื้อที่ต่ำลงเรื่อย ๆ ราคาที่ได้จริงจึงอาจต่างจากราคาที่เห็นก่อนส่งคำสั่ง เรียกว่า Slippage ^[1]

ดังนั้น คำว่า “ราคาขึ้นเพราะคนซื้อมากกว่าคนขาย” จึงเป็นคำอธิบายที่ยังไม่ครบ ทุกธุรกรรมที่จับคู่สำเร็จมีทั้งผู้ซื้อและผู้ขาย สิ่งที่ควรพิจารณาคือ ฝ่ายใดยอมซื้อหรือขายที่ราคาใหม่ และมีคำสั่งฝั่งตรงข้ามรองรับอยู่มากเพียงใด

สภาพคล่องมีผลต่อความแรงของราคา

สภาพคล่องในที่นี้หมายถึงความสามารถในการซื้อขายปริมาณหนึ่งได้ โดยไม่ทำให้ราคาเปลี่ยนไปมาก

ตลาดที่มีคำสั่งรองรับหนาแน่นใกล้ราคาปัจจุบันมักรับคำสั่งขนาดใหญ่ได้ดีกว่าตลาดที่มีคำสั่งบาง แต่คำสั่งที่เห็นสามารถถูกยกเลิกหรือเปลี่ยนแปลงได้ สภาพคล่องจึงไม่ได้คงที่ตลอดเวลา

เมื่ออ่านข่าวว่ามีการซื้อหรือขายจำนวนมาก คำถามที่ควรถามต่อคือ จำนวนดังกล่าวมากแค่ไหนเมื่อเทียบกับสภาพคล่องของตลาดนั้นในเวลานั้น

2. ดอกเบี้ย ดอลลาร์ และเงินในระบบเกี่ยวข้องอย่างไร

คริปโตไม่ได้แยกขาดจากระบบการเงิน ผู้ลงทุนจำนวนหนึ่งถือทั้งเงินสด ตราสารหนี้ หุ้น และคริปโต เมื่อผลตอบแทนหรือต้นทุนของสินทรัพย์กลุ่มหนึ่งเปลี่ยน การตัดสินใจจัดสรรเงินก็อาจเปลี่ยนตาม

ธนาคารกลางสหรัฐฯ หรือ Fed อธิบายว่า นโยบายการเงินส่งผลผ่านหลายช่องทาง ทั้งต้นทุนการกู้ยืม ราคาสินทรัพย์ อัตราแลกเปลี่ยน และความคาดหวังเกี่ยวกับเศรษฐกิจในอนาคต ^[2]

สำหรับการศึกษาตลาดคริปโต สามารถแยกช่องทางสำคัญได้ดังนี้

อย่างไรก็ตาม การลดดอกเบี้ยไม่ได้แปลว่า Bitcoin ต้องขึ้น และการขึ้นดอกเบี้ยไม่ได้แปลว่าต้องลงทันที ผู้ลงทุนอาจคาดการณ์การตัดสินใจนั้นไว้แล้ว หรือให้น้ำหนักกับเหตุผลที่ธนาคารกลางเปลี่ยนนโยบายมากกว่า

คำว่า “เงินในระบบเพิ่มขึ้น” ก็ต้องระบุให้ชัดว่าหมายถึงเงินประเภทใด เช่น เงินสำรองธนาคาร ปริมาณเงิน หรือความสะดวกในการหาเงินทุน ไม่ควรนำตัวเลขเหล่านี้ไปเท่ากับเงินที่จะเข้าซื้อคริปโตโดยตรง

นอกจากนี้ สภาพคล่องทางการเงินกับสภาพคล่องในสมุดคำสั่งเป็นคนละเรื่อง แม้ภาวะการเงินโดยรวมเอื้อให้ลงทุนมากขึ้น เหรียญบางตัวก็ยังซื้อขายได้ยากหากมีผู้เสนอซื้อขายน้อย

คนไทยต้องแยกราคาดอลลาร์ออกจากราคาเงินบาทด้วย

การเปลี่ยนแปลงของค่าเงินมีผลต่อมูลค่าเมื่อแปลงกลับเป็นเงินบาท แม้ราคา Bitcoin ในดอลลาร์จะไม่เปลี่ยนก็ตาม

ตัวอย่างสมมติ: กำหนดให้ Bitcoin มีราคา 100,000 ดอลลาร์ต่อ BTC เท่าเดิม

คำนวณจาก ราคา BTC ในดอลลาร์ × จำนวนบาทต่อดอลลาร์

ตัวอย่างนี้แสดงเฉพาะผลจากการแปลงค่าเงิน ยังไม่รวมค่าธรรมเนียมและส่วนต่างราคาของตลาดแต่ละแห่ง จึงไม่ใช่ราคาซื้อขายที่รับประกันว่าจะทำรายการได้จริง

3. ภาวะรับความเสี่ยงและหลีกเลี่ยงความเสี่ยงคืออะไร

Risk-on คือภาวะที่ผู้ลงทุนโดยรวมเต็มใจรับความเสี่ยงมากขึ้น ส่วน Risk-off คือภาวะที่ผู้ลงทุนให้ความสำคัญกับการลดความเสี่ยงและรักษาสภาพคล่องมากขึ้น

ตัวอย่างเช่น เมื่อผู้ลงทุนกังวลต่อเศรษฐกิจ อาจลดการถือสินทรัพย์หลายประเภทพร้อมกัน คริปโตจึงอาจปรับตัวลงพร้อมหุ้นได้ แม้ในวันนั้นจะไม่มีข่าวเสียหายเกี่ยวกับเครือข่าย Bitcoin โดยตรง

งานวิจัยในชุด IMF Working Papers ที่เผยแพร่ปี 2023 พบความเชื่อมโยงระหว่างตลาดคริปโตกับหุ้นที่เพิ่มขึ้นในข้อมูลที่ศึกษา และพบว่านโยบายการเงินสหรัฐฯ ที่เข้มงวดขึ้นส่งผลต่อตลาดคริปโตผ่านช่องทางการรับความเสี่ยงของผู้ลงทุน ^[3]

ผลวิจัยนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมคริปโตจึงตอบสนองต่อภาวะการเงินได้ แต่ไม่ใช่กฎว่าราคาคริปโตกับหุ้นต้องเคลื่อนไหวเหมือนกันทุกวัน

เวลาเปรียบเทียบตลาดจึงควรถามด้วยว่า กำลังดูช่วงเวลาใดและใช้ข้อมูลแบบไหน การเคลื่อนไหวไปทางเดียวกันในหนึ่งสัปดาห์ยังไม่ยืนยันว่าความสัมพันธ์นั้นจะคงอยู่ตลอดไป

4. เงินสถาบันและผลิตภัณฑ์ลงทุนส่งผลต่อราคาอย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่อ้างอิง Bitcoin ช่วยให้ผู้ลงทุนเข้าถึงการเปลี่ยนแปลงของราคาได้หลายรูปแบบ แต่โครงสร้างของผลิตภัณฑ์มีผลต่อวิธีที่เงินลงทุนเชื่อมกับตลาดคริปโต

ตัวอย่างที่ควรแยกให้ออกคือ

• ผลิตภัณฑ์แบบ Spot: ถือสินทรัพย์คริปโตจริงตามโครงสร้างของผลิตภัณฑ์
• ผลิตภัณฑ์แบบ Futures: ถือสัญญาฟิวเจอร์สที่อ้างอิงสินทรัพย์นั้น

Investor.gov ซึ่งเป็นเว็บไซต์ความรู้ผู้ลงทุนของ SEC สหรัฐฯ อธิบายความแตกต่างนี้ไว้ในเอกสารเกี่ยวกับ Bitcoin และ Ether ETPs โดย ETP เป็นคำรวมของผลิตภัณฑ์ลงทุนที่ซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ ^[4]

เมื่อนำมาอ่านข่าว จึงไม่ควรสรุปว่าเงินที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ทุกประเภทกลายเป็นคำสั่งซื้อ Bitcoin จริงทันทีในจำนวนเท่ากัน ต้องดูว่าผลิตภัณฑ์ถืออะไร และข้อมูลที่รายงานหมายถึงอะไร

โดยเฉพาะคำว่า มูลค่าซื้อขาย ซึ่งเป็นยอดการซื้อขายระหว่างผู้ร่วมตลาด ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกับ เงินไหลเข้าสุทธิของผลิตภัณฑ์

แม้มีเงินไหลเข้าในช่องทางหนึ่ง ราคาก็ยังอาจลดลงได้หากมีแรงขายจากส่วนอื่นมากกว่า การอ่านข่าวเงินสถาบันจึงควรวางไว้ร่วมกับภาพตลาดทั้งหมด ส่วนวิธีแยก Net Flows, AUM และมูลค่าซื้อขาย จะอธิบายในบทความเรื่อง Bitcoin ETF โดยเฉพาะ

5. กฎหมาย การแฮก และเหตุการณ์สำคัญเปลี่ยนราคาได้อย่างไร

ข่าวหนึ่งข่าวอาจเปลี่ยนทั้งความคาดหวังและความสามารถในการทำธุรกรรม เช่น ข่าวที่กระทบช่องทางให้บริการอาจทำให้ผู้ลงทุนบางกลุ่มเข้าถึงตลาดได้ยากขึ้น ขณะที่เหตุโจมตีระบบอาจทำให้ผู้ใช้กังวลต่อการเก็บรักษาทรัพย์สิน

งานศึกษาของ BIS ที่เผยแพร่ปี 2018 พบว่าปฏิกิริยาของตลาดต่อข่าวกำกับดูแลแตกต่างกันตามประเภทของข่าว จึงไม่ควรเหมารวมว่ากฎระเบียบทุกชนิดส่งผลต่อราคาในทิศทางเดียวกัน ทั้งนี้ ผลดังกล่าวเป็นหลักฐานจากเหตุการณ์ในอดีต ไม่ใช่คำทำนายสำหรับประกาศครั้งต่อไป ^[5]

วิธีอ่านข่าวประเภทนี้ให้ชัดขึ้น คือแยกคำถามออกเป็นสามข้อ

ตัวอย่างเช่น ข่าวว่าแพลตฟอร์มแห่งหนึ่งถูกขโมยสินทรัพย์ ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าระบบตรวจสอบธุรกรรมของ Bitcoin ถูกเจาะด้วย ต้องตรวจว่าความเสียหายเกิดที่ส่วนใด

เช่นเดียวกับข่าวกฎหมาย ต้องแยกว่าเป็นเพียงข้อเสนอหรือมีผลใช้บังคับแล้ว รวมถึงครอบคลุมกิจกรรมและประเทศใด ก่อนนำไปอธิบายผลต่อตลาด

6. เลเวอเรจและการบังคับปิดสถานะทำให้ราคาเคลื่อนไหวแรงขึ้นได้อย่างไร

Leverage หรือเลเวอเรจ ทำให้ผู้ซื้อขายรับความเสี่ยงจากสถานะที่มีมูลค่าสูงกว่าเงินประกันที่วางไว้ เมื่อราคาเคลื่อนไหวผิดทาง เงินประกันอาจไม่เพียงพอต่อข้อกำหนด และระบบอาจลดหรือปิดสถานะโดยอัตโนมัติ เรียกว่า Liquidation

เอกสารของผู้ให้บริการอนุพันธ์ เช่น Coinbase อธิบายว่าการปิดสถานะอาจเกิดขึ้นบางส่วนหรือทั้งหมดเมื่อหลักประกันไม่เพียงพอ โดยรายละเอียดขึ้นกับข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์นั้น ^[6]

ในตลาดสัญญาที่ปิดสถานะด้วยคำสั่งฝั่งตรงข้าม กลไกพื้นฐานคือ

• ปิด Long: เกิดคำสั่งขายเพื่อลดหรือปิดสถานะ
• ปิด Short: เกิดคำสั่งซื้อเพื่อลดหรือปิดสถานะ

ตัวอย่างการจัดการความเสี่ยงของ Coinbase แสดงการส่งคำสั่งซื้อเพื่อบังคับลดสถานะ Short ไว้อย่างชัดเจน แต่เกณฑ์และวิธีดำเนินการของแต่ละผู้ให้บริการอาจต่างกัน ^[7]

หากมีหลายสถานะถูกบังคับปิดใกล้เคียงกัน และตลาดมีคำสั่งรองรับไม่มาก แรงซื้อหรือขายที่เพิ่มขึ้นอาจทำให้ราคาเคลื่อนไหวต่อ แล้วกระทบสถานะอื่นตามมาได้

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขการบังคับปิดสถานะในตลาดอนุพันธ์ ไม่ใช่ยอดซื้อขายเหรียญจริงในตลาด Spot แบบหนึ่งต่อหนึ่ง และไม่ควรใช้เป็นคำอธิบายว่าทุกครั้งที่ราคาขยับแรงต้องเกิดจากเลเวอเรจ

7. ทำไม Bitcoin กับเหรียญอื่นจึงไม่ได้ขึ้นลงเท่ากัน

คริปโตหลายชนิดอาจได้รับผลจากปัจจัยร่วม เช่น ภาวะการเงินและความเต็มใจรับความเสี่ยง แต่แต่ละสินทรัพย์ยังมีปัจจัยเฉพาะของตัวเอง

สำหรับ Bitcoin กติกาการออกเหรียญเป็นส่วนสำคัญของด้านอุปทาน แต่ราคายังขึ้นกับความต้องการซื้อและความเต็มใจขายของผู้ถือด้วย การมีอุปทานจำกัดจึงไม่ได้รับประกันว่าราคาจะเพิ่มขึ้น ^[8]

ส่วน ETH มีบทบาทในการจ่ายค่าธรรมเนียมและช่วยรักษาความปลอดภัยของ Ethereum ผ่านการ Staking จึงมีบริบทการใช้งานต่างจาก Bitcoin ^[9]

เมื่อศึกษาเหรียญอื่น ควรเพิ่มคำถามเฉพาะสินทรัพย์เข้าไปด้วย

ตารางนี้เป็นกรอบสำหรับตรวจข้อมูล ไม่ใช่สูตรจัดอันดับเหรียญ ตัวอย่างเช่น การปลดล็อกทำให้เหรียญบางส่วนสามารถโอนได้ตามเงื่อนไข แต่ยังไม่พิสูจน์ว่าผู้ได้รับเหรียญจะขายทั้งหมดทันที

ในทำนองเดียวกัน จำนวนผู้ใช้โครงการที่เพิ่มขึ้นก็ยังต้องตรวจต่อว่า เชื่อมกับความต้องการใช้โทเคนอย่างไร ไม่ควรข้ามจากคำว่า “โครงการเติบโต” ไปสู่ข้อสรุปว่า “ราคาเหรียญต้องขึ้น”

8. อ่านข่าวอย่างไรไม่ให้สรุปเร็วเกินไป

วิธีฝึกที่ใช้ได้กับข่าวหลายประเภท คือเขียนแยกสี่ส่วนให้ครบ ได้แก่ เหตุการณ์ กลไก หลักฐาน และคำอธิบายทางเลือก

ตัวอย่างสมมติ: ลดดอกเบี้ยแล้วทำไม Bitcoin กลับลง

สมมติว่าธนาคารกลางสหรัฐฯ ลดดอกเบี้ย 0.25 จุดเปอร์เซ็นต์ และราคา Bitcoin ในตลาดที่เราติดตามลดลง 3% ภายในสองชั่วโมงหลังประกาศ

ตัวเลขทั้งหมดในกรณีนี้สร้างขึ้นเพื่อฝึกวิเคราะห์ ไม่ใช่เหตุการณ์หรือราคาจริง

หากตรวจพบหลักฐานว่าตลาดคาดหวังการลดดอกเบี้ยมากกว่าผลที่เกิดขึ้นจริง อาจอธิบายได้ว่า ความผิดหวังเมื่อเทียบกับความคาดหวังเดิมเป็นหนึ่งในปัจจัยที่เป็นไปได้

แต่ยังไม่ควรสรุปว่าการลดดอกเบี้ยเป็นสาเหตุทั้งหมด หรือใช้กรณีเดียวตั้งกฎว่าการลดดอกเบี้ยครั้งต่อไปจะทำให้ Bitcoin ลงอีก

ก่อนเชื่อคำอธิบายราคา ลองตรวจห้าข้อนี้

1. ข่าวมีแหล่งต้นทางที่ตรวจสอบได้หรือยัง
2. ราคาที่กล่าวถึงมาจากตลาดใด สกุลเงินอะไร และช่วงเวลาใด
3. มีคำอธิบายหรือไม่ว่าข่าวเปลี่ยนพฤติกรรมซื้อขายผ่านกลไกใด
4. ข้อมูลที่นำมาใช้ตรงกับข้อสรุปหรือไม่ เช่น มูลค่าซื้อขายกับเงินไหลเข้าสุทธิเป็นคนละตัวเลข
5. มีเหตุการณ์อื่นที่อาจอธิบายการเคลื่อนไหวเดียวกันได้หรือไม่

คุณไม่จำเป็นต้องหาคำตอบที่แน่นอนได้ทุกครั้ง การระบุว่า “หลักฐานยังไม่พอ” ช่วยให้เข้าใจตลาดได้ตรงกว่าการเลือกคำอธิบายที่ฟังดูเข้าท่าที่สุดเพียงเรื่องเดียว

เรียนต่อเรื่องอุปทานและเงินลงทุน

บทความถัดไปคือ บทที่ 4 บทความที่ 2: Bitcoin Halving คืออะไร และเกี่ยวข้องกับวัฏจักรตลาดอย่างไร เพื่อทำความเข้าใจว่า Halving ลดอะไร เหตุใดอุปทานใหม่จึงต่างจากเหรียญที่มีผู้พร้อมขาย และควรอ่านประวัติราคาแต่ละรอบอย่างไร

จากนั้นจึงต่อด้วย บทที่ 4 บทความที่ 3: Bitcoin ETF และการอ่านเงินไหลเข้าออก เพื่อแยก Net Flows, AUM และมูลค่าซื้อขายให้ชัดเจน

เลือกเส้นทางอื่นได้จาก สารบัญเรียนคริปโต ThaiFX

แหล่งอ้างอิง

1. Coinbase — What is an order book?
2. Federal Reserve — Monetary Policy: How Does It Work?
3. IMF Working Paper (2023) — The Crypto Cycle and US Monetary Policy
4. Investor.gov — Bitcoin and Ether ETPs
5. BIS (2018) — Regulating cryptocurrencies: assessing market reactions
6. Coinbase — Liquidation management
7. Coinbase — Margin ratio and liquidation risk management
8. Bitcoin.org — FAQ: ราคาและอุปทาน
9. Ethereum.org — What is Ether?