บทนี้ช่วยให้คุณ

• เข้าใจว่า Bitcoin, BTC และ Satoshi เกี่ยวข้องกันอย่างไร
• แยกหน้าที่ของนักขุดและโหนด
• เข้าใจความหมายของจำนวนจำกัด 21 ล้านเหรียญ
• เข้าใจว่า Halving ลดอะไร
• แยกการถือ BTC เองออกจากการฝากไว้กับแพลตฟอร์ม

Bitcoin หรือบิตคอยน์ คือระบบโอนมูลค่าดิจิทัลที่ทำงานผ่านเครือข่ายคอมพิวเตอร์ โดยไม่มีหน่วยงานกลางเป็นผู้อนุมัติธุรกรรมทั้งหมด ส่วน BTC เป็นสัญลักษณ์ของสินทรัพย์ที่ใช้บนเครือข่ายนี้

เมื่อคนพูดว่า “ซื้อ Bitcoin” โดยทั่วไปจึงหมายถึงการซื้อ BTC ส่วนคำว่า “เครือข่าย Bitcoin” หมายถึงระบบที่ใช้ตรวจสอบและบันทึกการโอน BTC

แนวคิดสำคัญของ Bitcoin คือการทำให้คนส่งมูลค่าหากันได้ พร้อมป้องกันการนำเงินก้อนเดียวกันไปใช้ซ้ำ โดยไม่ต้องให้สถาบันการเงินแห่งหนึ่งเป็นผู้ดูแลบัญชีกลาง แนวคิดนี้อธิบายไว้ในเอกสารของ Satoshi Nakamoto ชื่อ Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. เอกสารต้นฉบับ Bitcoin

จากบทก่อนที่เราเรียนรู้ว่า Blockchain บันทึกธุรกรรมอย่างไร บทนี้จะพาไปดูว่า BTC เกิดขึ้นได้อย่างไร จำนวนเหรียญถูกจำกัดด้วยอะไร และการถือ Bitcoin มีเรื่องใดที่ต้องเข้าใจบ้าง

Bitcoin, BTC และ Satoshi ต่างกันอย่างไร

สามคำนี้เกี่ยวข้องกัน แต่ใช้คนละหน้าที่

1 BTC เท่ากับ 100,000,000 Satoshi ดังนั้น 1 Satoshi จึงเท่ากับ 0.00000001 BTC หน่วยนี้ปรากฏในโค้ดของ Bitcoin Core ซึ่งเป็นซอฟต์แวร์หนึ่งที่ใช้ตรวจสอบกติกาของเครือข่าย. Bitcoin Core: หน่วยจำนวนเงิน

คุณจึงไม่จำเป็นต้องซื้อ Bitcoin เต็มหนึ่งเหรียญ สามารถถือเป็นเศษส่วนได้ ส่วนยอดซื้อขั้นต่ำขึ้นอยู่กับผู้ให้บริการที่ใช้. Bitcoin FAQ

ตัวอย่างสมมติ หากราคา 1 BTC เท่ากับ 2,000,000 บาท และซื้อด้วยเงิน 1,000 บาท จะได้:

1,000 ÷ 2,000,000 = 0.0005 BTC หรือ 50,000 Satoshi

ตัวอย่างนี้ใช้เพื่ออธิบายหน่วยเท่านั้น ไม่ใช่ราคาปัจจุบัน และยังไม่รวมค่าธรรมเนียมหรือส่วนต่างราคาซื้อขาย

การซื้อเป็นเศษส่วนช่วยให้ใช้เงินน้อยลงได้ แต่ไม่ได้ลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของราคา หากราคา BTC ลดลง 10% มูลค่าของเศษเหรียญที่ถือก็ลดลงประมาณ 10% เช่นกัน เมื่อคิดในสกุลเงินเดียวกันและยังไม่รวมต้นทุนอื่น

Bitcoin ทำงานอย่างไร ใครเป็นคนดูแลเครือข่าย

เมื่อส่ง BTC กระเป๋าจะใช้กุญแจส่วนตัวหรือ Private Key สร้างลายเซ็นดิจิทัลเพื่ออนุญาตให้ใช้เหรียญตามเงื่อนไขของธุรกรรม จากนั้นจึงส่งข้อมูลไปยังเครือข่ายเพื่อตรวจสอบและบันทึก. Bitcoin Whitepaper

ผู้มีส่วนร่วมมีหน้าที่ต่างกัน ดังนี้

นักขุดสร้างบล็อกได้ แต่ไม่สามารถทำให้บล็อกที่ผิดกติกากลายเป็นบล็อกที่ถูกต้องสำหรับโหนดที่ยังใช้กติกาเดิม ตัวอย่างเช่น บล็อกที่สร้างเหรียญใหม่เกินจำนวนที่อนุญาตจะถูกปฏิเสธ. Bitcoin Developer Guide: Block Chain

ส่วนนักพัฒนาไม่ได้มีอำนาจสั่งให้ทุกคนเปลี่ยนซอฟต์แวร์ตามข้อเสนอ ผู้ใช้และผู้ดำเนินระบบต้องเลือกนำซอฟต์แวร์นั้นมาใช้ การเปลี่ยนกติกาจึงเกี่ยวข้องกับการยอมรับของผู้มีส่วนร่วมในเครือข่าย. Bitcoin FAQ

การไม่มีผู้ควบคุมส่วนกลางจึงไม่ได้หมายความว่าไม่มีใครดูแลระบบ แต่หมายถึงการทำงานและการตรวจสอบกระจายอยู่ในหลายฝ่าย

การขุด Bitcoin คืออะไร

การขุด Bitcoin คือการแข่งขันใช้กำลังประมวลผลเพื่อสร้างบล็อกที่มีหลักฐาน Proof of Work ตามเงื่อนไขของเครือข่าย

เครื่องขุดจะคำนวณค่าแฮชซ้ำ ๆ โดยเปลี่ยนข้อมูลบางส่วน เพื่อหาผลลัพธ์ที่ผ่านเกณฑ์ความยาก เมื่อพบแล้วจึงส่งบล็อกให้เครือข่ายตรวจสอบ กระบวนการนี้ทำให้การสร้างบล็อกต้องใช้ทรัพยากรจริง ทั้งอุปกรณ์และพลังงาน. Bitcoin Whitepaper

ผลตอบแทนจากบล็อกมีสองส่วน:

1. Block Subsidy — BTC ที่สร้างใหม่ได้ตามกติกาในช่วงนั้น
2. Transaction Fees — ค่าธรรมเนียมจากธุรกรรมที่รวมอยู่ในบล็อก

สองส่วนนี้รวมกันเรียกว่า Block Reward การแยกคำเหล่านี้จะช่วยให้เข้าใจ Halving ได้ถูกต้อง. Bitcoin Developer Guide: Block Chain

การขุดจึงไม่ใช่การค้นหาเหรียญที่ซ่อนอยู่ในคอมพิวเตอร์ และไม่ได้หมายความว่าเปิดเครื่องแล้วจะได้กำไรเสมอ รายได้ที่ได้รับต้องนำมาเทียบกับค่าเครื่อง ค่าไฟ และต้นทุนการดำเนินงานด้วย

ทำไม Bitcoin จึงมีจำนวนจำกัด 21 ล้านเหรียญ

ภายใต้กติกาปัจจุบัน Bitcoin มีเพดานการออกเหรียญที่เรียกกันทั่วไปว่า 21 ล้าน BTC โดยทยอยออกผ่าน Block Subsidy และลดจำนวนเหรียญใหม่ต่อบล็อกเป็นช่วง ๆ. Bitcoin.org: Halving

ตัวเลขนี้หมายถึงเพดานตลอดอายุของระบบ ไม่ได้หมายความว่ามีเหรียญครบทั้งหมดแล้ว หรือมี 21 ล้าน BTC พร้อมขายอยู่ในตลาด

ในรายละเอียดทางเทคนิค จำนวนที่ออกได้จริงต่ำกว่า 21 ล้าน BTC เล็กน้อย จึงควรเข้าใจ “21 ล้าน” ว่าเป็นชื่อเรียกเพดานโดยทั่วไป. Bitcoin Core: ข้อกำหนดจำนวนเงิน

ประเด็นที่ต้องแยกให้ออกคือ จำนวนจำกัดกับราคาตลาดเป็นคนละเรื่องกัน

สินทรัพย์ที่มีน้อยอาจมีราคาสูงได้เมื่อมีความต้องการมาก แต่หากความต้องการลดลง ราคาก็ลดลงได้ แม้จำนวนสูงสุดจะไม่เปลี่ยน ดังนั้นเพดานจำนวนเหรียญจึงไม่ใช่หลักประกันผลตอบแทน. Bitcoin FAQ: การกำหนดราคา

Bitcoin Halving คืออะไร

Bitcoin Halving คือการลด Block Subsidy ลงครึ่งหนึ่งทุก 210,000 บล็อก หรือประมาณสี่ปี โดยกำหนดจากจำนวนบล็อก ไม่ใช่วันตายตัวในปฏิทิน

ตัวอย่างการลดจำนวนเหรียญใหม่ที่ผ่านมา:

ตารางนี้แสดงเฉพาะ Block Subsidy ไม่รวมค่าธรรมเนียมธุรกรรม. Bitcoin.org: ประวัติและกลไก Halving

หากคุณถือ 0.01 BTC ก่อนเกิด Halving จำนวนที่ถือจะยังเป็น 0.01 BTC หลังเกิดเหตุการณ์ ตราบใดที่ไม่มีการโอนหรือทำรายการอื่น

สิ่งที่ลดลงคือ จำนวนเหรียญใหม่ที่ออกได้ต่อบล็อก ไม่ใช่ยอดในกระเป๋าของผู้ถือ และรายได้รวมของนักขุดก็ไม่จำเป็นต้องลดลงครึ่งหนึ่งพอดี เพราะยังมีค่าธรรมเนียมเป็นอีกส่วนหนึ่ง

ส่วนราคาหลัง Halving ไม่มีสูตรตายตัว การออกเหรียญใหม่ลดลงเป็นข้อมูลด้านอุปทาน แต่ราคายังขึ้นอยู่กับความต้องการซื้อและการตัดสินใจของผู้ร่วมตลาดด้วย จึงไม่ควรใช้ Halving เพียงเหตุผลเดียวสรุปว่าราคาจะขึ้น

การถือ Bitcoin เองต่างจากฝากไว้กับแพลตฟอร์มอย่างไร

คำว่า “มี BTC” บนหน้าจออาจเกี่ยวข้องกับวิธีดูแลสินทรัพย์ที่ต่างกัน ก่อนใช้งานจึงควรรู้ว่าใครเป็นผู้ควบคุมกุญแจที่ใช้ทำธุรกรรม

หากดูแลกระเป๋าเอง หรือ Self-custody คุณเป็นผู้จัดการกุญแจและข้อมูลกู้คืน จึงต้องรับผิดชอบการรักษาข้อมูลเหล่านี้ด้วย

หากฝากไว้กับผู้ให้บริการ หรือ Third-party custody ผู้ให้บริการเป็นผู้จัดการกุญแจ การเข้าถึงและถอน BTC ของคุณจึงขึ้นอยู่กับระบบและเงื่อนไขของบริการนั้น. Investor.gov: Crypto Asset Custody Basics

กระเป๋าคริปโตไม่ได้เก็บเหรียญเป็นไฟล์ไว้ในเครื่อง แต่ใช้จัดการกุญแจและข้อมูลที่ช่วยให้เข้าถึงสินทรัพย์บนเครือข่าย กระเป๋าหลายชนิดมี Seed Phrase หรือชุดคำสำหรับกู้คืน ซึ่งต้องเก็บเป็นความลับ. Investor.gov: กระเป๋าและข้อมูลกู้คืน

ตัวอย่างเช่น โทรศัพท์เสียไม่ได้แปลว่า BTC หายเสมอไป หากยังมีข้อมูลกู้คืนที่ถูกต้องครบถ้วน แต่หากสูญเสียทั้งกุญแจและช่องทางกู้คืนที่จำเป็น ก็อาจไม่สามารถกลับมาใช้สินทรัพย์ได้

การฝากแพลตฟอร์มช่วยลดภาระการจัดการกุญแจด้วยตนเอง แต่เพิ่มการพึ่งพาผู้ให้บริการ หากผู้รับฝากถูกโจมตี ปิดกิจการ หรือมีปัญหาทางการเงิน ผู้ใช้อาจสูญเสียการเข้าถึงสินทรัพย์. Investor.gov: ความเสี่ยงของผู้รับฝาก

ความเสี่ยงของ Bitcoin ที่มือใหม่ควรรู้

นอกจากเข้าใจระบบแล้ว ควรแยกความเสี่ยงออกเป็นเรื่องที่สังเกตได้ชัดเจน

• ราคาเปลี่ยนแปลงได้มาก: จำนวน BTC ที่ถืออาจเท่าเดิม แต่มูลค่าเมื่อคิดเป็นเงินบาทลดลงได้
• การโอนผิดแก้ไขได้ยาก: ไม่มีศูนย์กลางให้โทรไปสั่งย้อนธุรกรรมที่ยืนยันแล้ว การขอคืนโดยทั่วไปต้องอาศัยผู้รับส่งกลับ
• ความเป็นส่วนตัวมีข้อจำกัด: ธุรกรรมบนบล็อกเชนหลักเป็นข้อมูลสาธารณะ แม้ที่อยู่จะไม่ได้แสดงชื่อจริงโดยตรง แต่ข้อมูลอื่นอาจทำให้เชื่อมโยงถึงบุคคลได้
• ความปลอดภัยขึ้นอยู่กับวิธีใช้งานด้วย: ความผิดพลาดในการเก็บข้อมูลกู้คืนหรือการใช้บริการไม่ได้หายไปเพียงเพราะเครือข่ายใช้การเข้ารหัส

Bitcoin จึงไม่ใช่ระบบที่ทำให้การใช้งานทุกอย่างปลอดภัยโดยอัตโนมัติ ผู้ใช้ยังต้องตรวจสอบปลายทางและดูแลช่องทางเข้าถึงสินทรัพย์ของตน. Bitcoin.org: สิ่งที่ผู้ใช้ควรรู้

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Bitcoin

โอน Bitcoin แล้วจะได้รับภายใน 10 นาทีเสมอหรือไม่?

ไม่เสมอไป ประมาณ 10 นาทีเป็นเป้าหมายเวลาเฉลี่ยต่อบล็อกของเครือข่าย บล็อกจริงอาจมาเร็วหรือช้ากว่านั้น ธุรกรรมยังอาจรอเข้าบล็อก และผู้รับหรือแพลตฟอร์มอาจกำหนดให้รอหลายการยืนยันก่อนใช้งานยอดได้. Bitcoin FAQ: การยืนยันธุรกรรม

Bitcoin มีจำนวนจำกัด แล้วราคาจะขึ้นตลอดหรือไม่?

ไม่จำเป็น จำนวนจำกัดบอกเรื่องการออกเหรียญ แต่ไม่ได้บอกว่าคนจะต้องการซื้อในราคาใด หากความต้องการลดลง ราคาก็ลดลงได้. Bitcoin FAQ: ราคา Bitcoin

ถ้าวันหนึ่งไม่มี BTC ใหม่ให้ขุด นักขุดจะได้อะไร?

ภายใต้กติกาปัจจุบัน เมื่อ Block Subsidy ลดลงจนเป็นศูนย์ ผลตอบแทนจากบล็อกจะเหลือค่าธรรมเนียมธุรกรรม ส่วนค่าธรรมเนียมในอนาคตจะมีระดับใดและจูงใจนักขุดได้มากเพียงใด เป็นเรื่องที่ไม่ควรรับประกันล่วงหน้า. Bitcoin.org: Halving และรายได้ของนักขุด

ทบทวนก่อนอ่านบทถัดไป

ลองอธิบายด้วยคำของตัวเองว่า:

1. BTC กับ Satoshi ต่างกันอย่างไร?
2. นักขุดสร้างบล็อกแล้ว เหตุใดโหนดยังต้องตรวจสอบ?
3. Halving ลดอะไร และเหตุใดยอด BTC ของผู้ถือจึงไม่ลดลงด้วย?
4. จำนวนเหรียญจำกัดรับประกันราคาหรือไม่?
5. เมื่อฝาก BTC ไว้กับแพลตฟอร์ม คุณกำลังพึ่งพาใคร?

บทถัดไปคือ “Ethereum, ETH และ Smart Contract” เพื่อทำความเข้าใจเครือข่ายที่รองรับการทำงานของโปรแกรมบนบล็อกเชน และแยกชื่อเครือข่ายออกจากสินทรัพย์ที่ใช้ภายในระบบ

ดูภาพรวมบทเรียนได้ที่ เส้นทางความรู้คริปโต ThaiFX

แหล่งอ้างอิง

1. Satoshi Nakamoto — Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System
   เอกสารต้นฉบับสำหรับแนวคิดการโอนโดยตรง ลายเซ็นดิจิทัล การป้องกันการใช้เงินซ้ำ และ Proof of Work
2. Bitcoin Developer Guide — Block Chain
   อธิบายการตรวจสอบบล็อก กติกาเครือข่าย และส่วนประกอบของรางวัลบล็อก
3. Bitcoin Core — consensus/amount.h
   โค้ดต้นทางสำหรับหน่วย Satoshi และคำอธิบายข้อจำกัดจำนวนเงิน
4. Bitcoin.org — Bitcoin Halving
   ตาราง Halving การลดจำนวนเหรียญใหม่ และความสัมพันธ์กับเพดานจำนวนเหรียญ
5. Bitcoin.org — Frequently Asked Questions
   ข้อมูลพื้นฐานด้านการควบคุมเครือข่าย หน่วยย่อย ราคา และการยืนยันธุรกรรม
6. Bitcoin.org — Some Things You Need to Know
   ข้อจำกัดด้านการย้อนธุรกรรม ความเป็นส่วนตัว และความผันผวนของราคา
7. Investor.gov — Crypto Asset Custody Basics for Retail Investors
   เอกสารให้ความรู้ของ SEC สหรัฐฯ เกี่ยวกับกุญแจส่วนตัว ข้อมูลกู้คืน และการดูแลสินทรัพย์ด้วยตนเองหรือผ่านผู้รับฝาก ใช้อ้างอิงหลักการดูแลสินทรัพย์ ไม่ใช่ข้อกำหนดทางกฎหมายไทย